Kompendium wiedzy na temat skoków rozwojowych u dzieci

Skoki rozwojowe to termin, o którym słyszał prawdopodobnie każdy świeżo upieczony rodzic. Jest to terminologia, którą szczególnie często omawia się wśród osób, które dopiero spodziewają się dziecka i pragną zaopatrzyć się w wiedzę niezbędną podczas wychowania i zdrowego rozwoju. Jeżeli chodzi o rodzaje skoków rozwojowych, najczęściej omawianymi są skoki rozwojowe dotyczące niemowląt. To właśnie ten etap rozwoju dziecka okraszony jest najbardziej żarliwymi dyskusjami. Wiąże się to z tym, że dzieci w wieku niemowlęcym nie są w stanie zakomunikować w żaden logiczny sposób swoich potrzeb. Jest to okres, podczas którego dziecko wymaga niezwykle dużo uwagi, przytulania oraz noszenia. Warto jednak mieć na uwadze, że stanowisko naukowe dotyczące tego okresu rozwoju u dziecka nie jest jednoznaczne. Mimo wszystko wielu doświadczonych rodziców zdaje sobie sprawę z tego, że pojęcie skoków rozwojowych u dziecka ma realne odzwierciedlenie w jego rozwoju. Z kolei samo zapoznanie się z tą wiedzą pozwoli o wiele lepiej zrozumieć potrzeby dziecka, jak i jego bodźce.

Czym jest skok rozwojowy?

 Skoki rozwojowe są terminologią, która została użyta relatywnie niedawno. Dowiedzieliśmy się o nich w roku 1992. Możemy zatem oczekiwać, że temat ten na przestrzeni lat zostanie jeszcze dokładniej zbadany z uwagi na to, że jest dosyć nowym zagadnieniem w nauce. Sama nazwa z kolei została sformułowana przez naukowca o imieniu Frans Plooij. Jeżeli chodzi o bliższe znaczenie, mowa tutaj o rozpoczęciu procesu wytwarzania się w mózgu dziecka połączeń neuronalnych. Etap ten sprawia, że dziecko rozpoczyna postrzegać świat w inny sposób, dzięki czemu nieco zmienia się jego świadomość.

Skoki rozwojowe to pewnego rodzaju naturalny sposób na dojrzewanie mentalności dziecka. Każde dziecko, u którego układ nerwowy rozwija się w prawidłowy sposób, doświadcza skoków rozwojowych. Głównymi oznakami skoków rozwojowych u dziecka jest dynamiczne zdobywanie nowych umiejętności. Wielu rodziców martwi się towarzyszącym temu kiepskim nastrojom u malucha, jednakże są one zwiastunem zmiany rozwojowej. Mimo wszystko należy mieć z tyłu głowy świadomość dotyczącą tego, że nie można bagatelizować sygnałów związanych z kiepskim nastrojem u małego dziecka. Jeżeli stan ten się przedłuża, może on być oznaką choroby. Warto wówczas zasięgnąć porady specjalisty.

Czy można rozpoznać skok rozwojowy?

Posiadania elementarnej wiedzy na temat skoków rozwojowych u dzieci to jedno. Warto jednak zdobyć świadomość na temat tego, w jaki sposób można je rozpoznać. Niestety obserwacja skoków rozwojowych u małych dzieci, które nie potrafią się jeszcze z nami komunikować, nie należy do najłatwiejszych zadań. Same symptomy są niejednoznaczne, co dodatkowo utrudnia stwierdzenie, czy dziecko znajduje się na danym etapie rozwoju swojego umysłu.

Naukowiec zajmujący się badaniem tej tematyki – FransPlooij zwrócił uwagę na 3 aspekty, które pozwalają nam potwierdzić skok rozwojowy u malucha. W jaki zatem sposób możemy uznać, że dziecko przechodzi w danym momencie skok rozwojowy? Do symptomów wskazujących skok rozwojowy możemy zaliczyć płacz, rozkojarzenie, potrzebę kontaktu fizycznego z rodzicem oraz drażliwość.

Nowe umiejętności nabyte poprzez skok rozwojowy

Większość skoków rozwojowych zwiastuje nadejście nowych umiejętności motorycznych i poznawczych, co oznacza, że dziecko na tym etapie rozszerza swoją percepcję i możliwość poznawania świata. Wszystko zostaje zwykle poprzedzone nieustannym płaczem i pogorszeniem się nastroju u malucha. Jednakże nowe umiejętności u małego dziecka, które nabywa ono w trakcie skoku rozwojowego z całą pewnością, wynagrodzą rodzicom wcześniejsze niedogodności.

Ilu skoków rozwojowych możemy się spodziewać? Jak długo one trwają?

Na początku warto zaznaczyć, że nawet samo pojęciu nie jest dokładnie sprecyzowanym faktem naukowym i powstaje wokół niego naprawdę sporo kontrowersji. Dlatego też nie jesteśmy w stanie na podstawie literatury naukowej uznać, jaka będzie długość, jak i ilość poszczególnych skoków rozwojowych u małego dziecka. Istnieją pewne doniesienia na temat tego, że w ciągu pierwszego roku życia, najczęściej dziecko przejdzie siedem skoków rozwojowych, jednakże lekarze specjalizujący się w badania noworodków nie są co do tego w pełni zgodni.

Mimo wszystko rodzice powinni podchodzić z nieco bardziej praktycznej strony. Dlatego też wiedza na temat skoków rozwojowych powinna dla nich być jedynie wskazówką, co do postępowania z maluchem, a nie restrykcyjną zasadą, za którą trzeba podążać. Wielu rodziców podchodzi do tego zbyt poważnie, czego należy się wystrzegać. Wychowanie malucha związane jest bowiem z wieloma innymi istotnymi etapami, na których warto skupić swoją uwagę.

Co wiemy o skokach rozwojowych w pierwszym roku życia dziecka?

Obserwowanie rozwoju dziecka jest niezwykle złożonym procesem, który wymaga od rodzica ogromnej uwagi, zainteresowania oraz oczywiście czasu. Dodatkowo warto wiedzieć o tym, że to zabawa jest czynnością głównie stymulującą rozwój dziecka. Im więcej czasu maluch spędzi na kreatywnej zabawie, tym bardziej pobudzi to jego umysł do rozwoju w tym wczesnym etapie życia. Rodzice powinni zwrócić na etapie tego rozwoju uwagę na, to kiedy będą mogli spodziewać się niektórych negatywnych efektów powiązanych ze skokiem rozwojowym u malucha.

Dzięki wcześniejszym przygotowaniom będą mogli uniknąć stresu spowodowanego sytuacjami, w których nie mają pewności co do tego, jak się zachować. Wiele niepokojących zachowań u dziecka to po prostu następstwo efektów wywoływanych przez skoki rozwojowe. Ze wspomnianych powyżej informacji wiemy już, że możemy spodziewać się siedmiu skoków rozwojowych. Przyjrzyjmy się zatem bliżej ich charakterystyce.

1. skok rozwojowy – między 4. a 5. tygodniem

Już w momencie ukończenia pierwszego miesiąca życia można zaobserwować u dziecka dynamiczne zmiany, choć wielu rodziców nie zdaje sobie z tego sprawy. Zmysły malucha zaczynają się wyostrzać. Do niedawna noworodek spędzał cały dzień na jedzeniu i spaniu z krótkimi przerwami na przebudzenie się. Od teraz dziecko zaczyna być nieco bardziej aktywne. Można to zauważyć głównie w momencie jego przebudzenia. Jest to pierwszy etap na długiej drodze rozwoju świadomości.

Wielu rodziców zgodnie potwierdza, że dziecko w pierwszym miesiącu życia zaczyna być w stanie skupić się na pewnych czynnościach. O wiele częściej zauważymy to, że maluch wpatruje się w pewne obiekty. Jego umysł w pierwszym miesiącu życia wypracował znacznie lepszą ostrość wzroku, dzięki czemu dziecko o wiele sprawniej zaczyna zapamiętywać twarze. Rodzice powinni pamiętać o tym, że wraz z wyostrzaniem się zmysłu wzroku i percepcji, dziecko może zacząć reagować strachem na pewne obiekty. Dziecko staje się bardziej świadomie otaczających go zapachów oraz widoków, dlatego też naturalną koleją rzeczy, jest emocjonalna reakcja z jego strony.

Z drugiej strony jest to też etap, podczas którego rodzice będą mogli zaobserwować uśmiech swojego malucha. Jeżeli chodzi o aspekty rozwoju fizjologicznego, maluch zaczyna na tym etapie o wiele lepiej trawić spożywany pokarm. Skutkuje to rzadszym ulewaniem się jedzenia. Nie u każdego dziecka skok rozwojowy będzie miał miejsce w dokładnie tym samym momencie. Niektóre pierwsze skoki rozwojowe mogą przypadać na czwarty, piąty, albo nawet szósty tydzień i jest to całkowicie normalne. Rozwój u dzieci i jego wymiar są naprawdę różne.

2 skok rozwojowy – około 8. tygodnia życia

Etap skoków rozwojowych w okolicy ósmego tygodnia życia przypisany jest głównie rozbudowaniu percepcji przez umysł malucha. Na początku tego skoku rozwojowego dziecko powinno zacząć rozpoznawać bardziej szczegółowe obiekty, ruchy, a nawet gesty wokół siebie, co może zadziwić niektórych rodziców nieświadomych tego, że są świadkami tak gwałtownej zmiany u malucha. W końcu minęły zaledwie dwa miesiące od urodzenia. Dziecko w na tym etapie zaczyna być świadome ruchów wokół niego. Takich jak gesty wykonywane dłonią, czy też chód rodziców, którzy je doglądają.

Dziecko w okolicach drugiego skoku rozwojowego o wiele uważniejsze zaczyna przyglądać się mniej oczywistym szczegółom. Niektóre dzieci zaczynają nawet obserwować cienie znajdujące się na ścianach. Dodatkowo okres ten przypada na rozwój zdolności motorycznych. Dziecko zaczyna rozumieć, że może dowolnie poruszać swoim ciałem i zaczyna zaciskać rączki oraz wyciągać je w stronę opiekuna. Maluch nie tylko dostrzega mimikę, ale o wiele bardziej pragnie uwagi, przez co rodzice mogą zauważyć, że ich dwumiesięczne dziecko regularnie podnosi główkę i dokonuje próby rozejrzenia się po pokoju.

Większość dzieci, które przechodzą drugi skok rozwojowy, będą w stanie zacisnąć swoje ręce na tyle, aby utrzymać w nich obiekty. Mogą to być niewielkich rozmiarów zabawki.

3. skok rozwojowy – około 11–12 tygodni po urodzeniu

Po dwunastu tygodniach życia mózg malucha wypracuje na tyle rozwiniętą percepcję, że zacznie zauważać trudno dostrzegalne detale. Trzymiesięczne dziecko jest w stanie powiązać ton głosu swojego rodzica z jego nastrojem, dlatego też bardzo często można zaobserwować, że w trakcie kłótni małżeństwa maluch ma tendencję do tego, aby wybuchnąć płaczem. Bardziej rozwinięty mózg po dwunastu tygodniach życia pozwala maluchowi o wiele lepiej koordynować swoje ruchy. Od teraz dziecko będzie jeszcze ciekawsze świata, co sprawi, że rodzice powinni mieć się jeszcze bardziej na baczności.

Trzymiesięczny brzdąc chętnie włoży pewne obiekty do buzi, aby zapoznać się z ich smakiem oraz teksturą, dlatego też rodzie muszą bardzo dokładnie obserwować jego otoczenie i usunąć z drogi wszystko, co zagraża ciekawskiego dziecku. Co więcej, dziecko na tym etapie skoku rozwojowego na swój sposób jest w stanie wyartykułować rodzicom to, że jest znudzone. Najczęściej objawia się to gaworzeniem, pojękiwaniem i odpychaniem się nóżkami w różne strony. Jest to także sposób na zwrócenie uwagi rodzica.

4. skok rozwojowy – około 14–19 tygodni po urodzeniu

Na tym etapie skoku rozwojowego dziecko potrafi zadziwić wielu opiekunów swoją zdolnością do logicznego myślenia. Okazuje się, że pięciomiesięczne dzieci zaczynają bardzo sprawnie łączyć ze sobą fakty. Małe dziecko na tym etapie zaczyna rozumieć, że upuszczenie pewnego przedmiotu może wywołać huk, który przyciągnie uwagę rodziców. Niemowlę w tym wieku rozpoczyna naśladowanie dźwięków, które mogą łączyć się w pewne sylaby.

W trakcie czwartego skoku rozwojowego progres zdolności motorycznych u dzieci pozwala im samodzielnie przekręcić się z boku na bok podczas leżenia. Ważną informacją dla rodziców jest też to, że dziecko na tym etapie zaczyna reagować na swoje imię, ponieważ łączy jego brzmienie ze swoją osobą. Jeżeli będziemy uważnie obserwować pięciomiesięczne dziecko, zauważymy też, że jest ono w stanie wyrazić swoje niezadowolenie poprzez odpychanie rodzica lub wykonanie próby ucieczki.

5. skok rozwojowy – około 22–26 tygodni po urodzeniu

Już od 22 tygodni po urodzeniu, mózg malucha rozwinie się na tyle, że będzie on mógł pojmować proste koncepcje. Takie jak na przykład kojarzeni, kto jest dla niego bliską osobą, a kto jest obcym. Nie powinno zatem dziwić rodziców, że na tym etapie ich dziecko będzie panikowało, gdy zaczną zbliżać się do niego obce osoby. Dziecko zaczyna czuć strach, gdy poczuje się niepewnie. Dziecko na piątym etapie rozwoju, będzie próbowało coraz częściej samodzielnie się poruszać, co może poskutkować na przykład próbami ściągania ubranek.

Nie zawsze ma to miejsce na początku piątego skoku rozwojowego, choć niektóre z maluchów będą w stanie już samodzielnie usiąść bez konieczności podparcia ich pleców. Chociaż dziecko na tym etapie łączy coraz więcej faktów za pośrednictwem obserwowania okolicy, to nie możemy wymagać od niego zbyt wiele zrozumienia. Dobrym przykładem jest to, że dziecko na etapie piątek skoku, które widzi rodzica znikającego z pola widzenia, nie rozumie, że on wkrótce powróci. Dlatego też bardzo często może reagować nagłym płaczem.

6. skok rozwojowy – około 33–37 tygodni po urodzeniu

Na etapie szóstego skoku rozwoju, dziecko jest w stanie połączyć ze sobą jeszcze więcej faktów. Dziecko dzieli swoje obserwacje na kategorie, które w niedalekiej przyszłości pomagają mu uzupełniać wiedzę. Na przykład po zauważeniu psa na spacerze, może zrozumieć, że obiekt ten jest tym samym, co przedstawiają obrazki w książce lub niektóre sceny filmowe z udziałem zwierzęcia. Dziecko na tym etapie potrafi rozkręcać przedmioty i rozkładać je na części. Pozwala mu to lepiej poznać otaczający go świat. Dzieci starają się wówczas zaspokoić swoją niepohamowaną ciekawość. Istnieją pewne doniesienia badaczy dotyczące tego, że w tym wieku u dzieci rozpoczyna się rozwój inteligencji. Po szóstym skoku większość dzieci z łatwością rozpoznaje kształty i potrafi je wskazać.

7. skok rozwojowy – około 41–46 tygodni po urodzeniu

Po jedenastym miesiącu życia rodzice powinni zauważyć, że dziecko rozumie następujące po sobie czynności. Takie jak na przykład sprzątanie zabawek po skończeniu zabawy. Jest to etap, w którym rodzice mogą zacząć naprowadzać swoje dziecko w taki sposób, aby zaczęło ono pojmować właściwe zachowanie. Dzieci na etapie siódmego skoku rozwojowego będą chętniej posługiwały się mową. Zaczną naśladować dźwięki zasłyszane w domu lub spróbują wymawiać niepełne słowa. Siódmy skok jest zazwyczaj niezwykle szczęśliwym momentem dla rodzica, ponieważ dziecko stara się postawić pierwsze kroki.

Skoki rozwojowe w 2. roku życia dziecka

Rodzice noworodka powinni mieć świadomość na temat tego, że skoki rozwojowe występujące w pierwszym roku życia to dopiero preludium do bardziej zauważalnego rozwoju. Po pierwszym roku dziecko będą starały się przede wszystkim samodzielnie chodzić. Jednakże rodzice brzdąców, które dłużej raczkują, nie powinni mieć powodów do zmartwień. Zazwyczaj spokojniejsze, mniej energiczne dzieci częściej wybierają raczkowanie, ponieważ obawiają się utraty równowagi. Skoki rozwojowe w drugim roku życia dziecka są o wiele bardziej zauważalne i istotne.

Można jednak powiedzieć, że nie wywołują tak wiele problemów, jak skoki rozwojowe w pierwszym roku życia, ponieważ starsze dziecko jest skłonne do zakomunikowania swoich potrzeb. Dzięki temu rodzice są w stanie o wiele sprawniej nieść pomoc swojemu dziecko, co zaoszczędzi wiele stresu. Rodzice, którzy nie mają zbyt dużego doświadczenia z dziećmi, powinni przygotować się przede wszystkim na to, że półtoraroczne dziecko stanie się o wiele bardziej mobilne i zacznie z ciekawości odkrywać coraz więcej obszarów dookoła niego.

Sposoby rodziców na przetrwanie skoków rozwojowych

Można śmiało powiedzieć, że pierwszy rok dziecka to czas dynamicznych zmian w jego rozwoju. Jak zatem rodzice powinni się przygotować, aby przejść przez ten etap życia bez nadmiaru stresu? Specjaliści informują, że nie należy odbierać każdego wybuchu płaczu malucha jako czegoś poważnego. Istnieją setki powodów, dla których niemowlak płacze. Ból i choroba to tylko nieliczne z pozycji. Jednymi z najlepszych rozwiązań to zorganizowanie profesjonalnej opieki, dzięki której rodzice będą mogli w trakcie pierwszego roku dziecka zasięgnąć ewentualnej porady oraz rozluźnić swój nadmiar obowiązków.