by Suplementacja u kobiet w ciąży od lat budzi wiele pytań i kontrowersji. Z jednej strony ten wyjątkowy okres wiąże się ze zwiększonym zapotrzebowaniem na liczne składniki odżywcze, z drugiej – nadmierne lub nieuzasadnione przyjmowanie suplementów może przynieść więcej szkody, niż pożytku. Niemniej, w planowaniu suplementacji powinno się kierować zasadami Evidence Based Medicine (EBM). Jest to praktyka kliniczna oparta na aktualnych dowodach naukowych, rekomendacjach towarzystw medycznych oraz indywidualnej ocenie stanu zdrowia pacjentki. Jakie składniki, w świetle zaleceń zgodnych z EBM, należy bezwzględnie suplementować w ciąży, a z których można bez problemu zrezygnować?
DHA, jod, witamina D, kwas foliowy – najważniejsze składniki konieczne do suplementacji w okresie ciąży
Według aktualnych wytycznych towarzystw naukowych i medycznych (zarówno polskich, jak i europejskich czy światowych) oraz zasad EBM wyróżnia się kilka składników, których suplementacja w ciąży jest uznawana za konieczną lub, co najmniej, wysoce zalecaną. Należą do nich takie substancje, jak: kwas foliowy, witamina D, DHA i jod (1, 6).
- Kwas foliowy (określany również jako witamina B9) odgrywa kluczową rolę w procesach podziału komórkowego oraz syntezie DNA. Jego odpowiednia podaż w okresie przedkoncepcyjnym i w pierwszym trymestrze ciąży istotnie zmniejsza ryzyko wad cewy nerwowej u płodu. Zalecana dawka u zdrowych kobiet planujących ciążę i będących w ciąży wynosi zwykle od 0,4 do 0,8 mg na dobę. U kobiet z grup ryzyka – między innymi z otyłością, cukrzycą, padaczką czy po urodzeniu dziecka z wadą cewy nerwowej – lekarz może zalecić wyższe dawki. Według najnowszych wytycznych Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników, rekomenduje się przyjmowanie kwasu foliowego w formie metylowanej (są to tak zwane aktywne foliany);
- witamina D uczestniczy w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, wpływa na mineralizację kości oraz prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego. Jej niedobory są w Polsce bardzo częste, także wśród kobiet ciężarnych. Zgodnie z ogólnymi rekomendacjami, suplementacja witaminy D w dawce 1500-2000 IU dziennie jest wskazana u większości ciężarnych (natomiast u kobiet z otyłością dawki mogą być wyższe). Planowanie optymalnego dawkowania powinno uwzględniać zbadanie poziomu witaminy D we krwi (zwłaszcza, jeśli pacjentka odczuwa objawy niedoboru tego składnika lub wie, że miała taki niedobór przed ciążą);
- DHA (kwas dokozaheksaenowy). DHA to długołańcuchowy wielonienasycony kwas tłuszczowy omega-3, niezbędny dla rozwoju mózgu i siatkówki oka płodu. Jego suplementacja jest szczególnie ważna u kobiet, które spożywają niewielkie ilości ryb morskich. Zalecana dawka DHA w ciąży wynosi co najmniej 200 mg na dobę, a u kobiet z ryzykiem porodu przedwczesnego może sięgać od 600 do nawet 1000 mg dziennie;
- jod jest niezbędny do prawidłowej syntezy hormonów tarczycy, które warunkują rozwój układu nerwowego dziecka. W okresie ciąży zapotrzebowanie na jod wzrasta, a jego niedobór może prowadzić do zaburzeń funkcji tarczycy u matki i płodu. Standardowo zaleca się suplementację jodu w dawce 150-200 µg dziennie, natomiast dawkowanie tego składnika powinno być ustalane indywidualnie u kobiet z chorobami tarczycy – w tym nadczynność oraz niedoczynność (5).
Warto podkreślić, że u kobiet w ciążach mnogich, pacjentek z nadwagą lub otyłością, zmagających się z chorobami tarczycy, cukrzycą, nadciśnieniem czy innymi schorzeniami przewlekłymi, dawki poszczególnych składników powinny być dobierane indywidualnie i zawsze pod kontrolą lekarza prowadzącego (zazwyczaj będą one wyższe, niż te zalecane dla ogólnej populacji).
W kontekście suplementacji ciężarnych szczególną uwagę zwraca się na kwestię żelaza. Choć zapotrzebowanie na ten pierwiastek w ciąży rośnie, jego rutynowe przyjmowanie nie jest zalecane u wszystkich kobiet. Żelazo powinno być włączane tylko w przypadku stwierdzenia niedoboru lub niedokrwistości – na podstawie wyników badań laboratoryjnych (2, 3). Nadmierna suplementacja może prowadzić do działań niepożądanych (w tym, przykładowo, ze strony układu pokarmowego). Więcej informacji o kwestii suplementacji żelaza znajduje się w artykule: https://mamadha.pl/suplementacja-zelaza-kiedy-i-jak-je-przyjmowac.
Źródła:
- Zimmer, P. Sieroszewski, P. Oszukowski, H. Huras, T. Fuchs, A. Pawłosek, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych [w:] Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2020, tom 5, nr 4, LINK: https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/view/71511
- E. Stefanowicz, Suplementacja witamin i mikroelementów w ciąży [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 03.08.2021, LINK: https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/63110,suplementacja-witamin-i-mikroelementow-w-ciazy
- Dr hab. n. med. A. Horvath, dr hab. n. med. Dziechciarz, prof. dr hab. n. med. H. Szajewska, Suplementy diety dla kobiet w ciąży a programowanie metaboliczne – punkt widzenia pediatrów [w:] Medycyna Praktyczna – Ginekologia, 09.09.2020, LINK: https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/inne/225381,standard-organizacyjny-opieki-okoloporodowej
- Makowska-Donajska, L. Hirnle, Suplementacja witamin i składników mineralnych podczas ciąży [w:] Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, tom 2, nr 4, LINK: https://journals.viamedica.pl/ginekologia_perinatologia_prakt/article/view/54431
- Dr n. med. A. Bacz, aktualizacja: dr n. med. D. Wnęk, Zapotrzebowanie na jod w okresie ciąży [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 06.08.2024, LINK: https://www.mp.pl/pacjent/ciaza/przebiegciazy/61949,zapotrzebowanie-na-jod-w-okresie-ciazy
- Seremak-Mrozikiewicz, D. Bomba-Opoń, K. Drews, P. Kaczmarek, M. Wielgoś, P. Sieroszewski, Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji folianów oraz warunków stosowania dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu [w:] ptgip.pl, dostęp: 12.12.2025, LINK: https://www.ptgin.pl/artykul/stanowisko-ekspertow-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-w-zakresie
Artykuł sponsorowany.
Cześć! Jestem Kamila i z wykształcenia jestem lekarzem pediatrą i mamą trzech małych szkrabów – Antosia, Kaliny i Tomka. Jestem redaktorką naczelną Planetadziecka.pl, gdzie dzielimy się z wami naszymi doświadczeniem z wychowania dzieci i nie tylko!
